poniedziałek, 26 czerwca 2017

ZŁOTA MYŚL NA DZIŚ

foto: B.G.

NEOGOTYCKI KOŚCIÓŁ KATEDRALNY WNIEBOWZIĘCIA N.M.P. W BIAŁYMSTOKU

Katedra białostocka składa się de facto z dwóch połączonych kościołów. Starego renesansowo - barokowego i nowszego neogotyckiego.
Ten drugi powstał na początku XX wieku, a katedrą stał się dopiero w 1985 roku. Świątynia ma długość 90 metrów, a dwie jednakowe wieże są wysokie na 72,5 metra. Jest to kościół trzynawowy z transeptem. Wewnątrz można zauważyć aż 3 ołtarze poświęcone Matce Bożej - ołtarz główny ze sceną Wniebowzięcia oraz boczne - Matki Boskiej Częstochowskiej i Ostrobramskiej. Prócz tego warto zobaczyć ołtarze Jezusa Ukrzyżowanego, Jezusa Miłosiernego i świętego Antoniego. 

Z budową świątyni wiązały się problemy. Pod zaborem rosyjskim nie było zgody na postawienie nowego kościoła. Udało się jednak uzyskać osobistą przychylność cara dla rozbudowy tego pierwszego już istniejącego, ufundowanego przez Wiesiołowskich. "Przybudówka" okazała się tak duża, że powstała nowa świątynia "przylepiona" prostopadle do poprzedniej
Zwiedzający białostocką katedrę nieprzypadkowo zwracają uwagę na jej podobieństwo do katedry na Pradze w Warszawie. Zostały one bowiem zaprojektowane przez tego samego człowieka - Józefa Dziekońskiego. Prace budowlane trwały od 1900 do 1905 roku.
W okresie międzywojennym stopniowo kościół upiększano. Konsekracja odbyła się w 1931 roku. Niewiele brakowało, a nowo powstała świątynia byłaby zniszczona przez wycofujące się z miasta wojska hitlerowskie w roku 1944.
foto: własne




SUPRAŚL - CERKIEW I KLASZTOR PRAWOSŁAWNY


 














Dokładna nazwa brzmi: Monaster Zwiastowania Przenajświętszej Bogurodzicy i św. Apostoła Jana Teologa, Ławra Supraska.
 

W Polsce istnieje tylko pięć męskich klasztorów prawosławnych. Ten w Supraślu jest jednym z nich. Na początku szesnastego wieku mnisi przybyli tu z Gródka. 

 

Konflikty religijne nie ominęły Supraśla i jego mieszkańców.  W 1596 roku na mocy podpisanej Unii Brzeskiej część wyznawców prawosławia na ziemiach polskich  uznało władzę papieża, przy zachowaniu prawosławnych obrzędów liturgicznych.  Jednakże tutejsi mnisi nie zgodzili się na przyjęcie warunków unii.   Po trwającym około 30 lat konflikcie, w który włączył się nawet król Zygmunt III Waza supraski klasztor przeszedł w ręce bazylianów. Prowadzili oni w tym miejscu między innymi intensywną działalność wydawniczą. W czasie zaborów monaster dostał się we władanie Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego, natomiast w okresie międzywojennym sprowadzili się tu salezjanie, co ponownie stało się przyczyną niezgody - tym razem między katolikami i wyznawcami prawosławia.
W 1944 roku hitlerowcy wysadzili cerkiew w powietrze, a po wojnie aż do lat 80 - tych ubiegłego wieku w pomieszczeniach klasztornych znajdowała się szkoła rolnicza.

Dopiero pod koniec  dwudziestego wieku nastąpił zwrot majątku klasztornego mnichom, choć znów jeszcze do lat 90 - tych ubiegłego wieku trwał ponownie spór o to czy właścicielami klasztoru mają być bazylianie czy prawosławni.  Obecnie wszystkie zabudowania należą do parafii prawosławnej.

Odbudowana obronna cerkiew Zwiastowania Pańskiego łączy w sobie elementy stylu bizantyjskiego i gotyckiego.  Charakterystycznym elementem są cztery okrągłe wieże w narożnikach. 

Na terenie klasztoru warto zwiedzić Muzeum Ikon.






KOŚCIÓŁ ŚW. KRZYŻA W KRAKOWIE



Stoi na Starym Mieście niedaleko Teatru im. Juliusza Słowackiego. Jest to drugi kościół w tym miejscu. Wcześniejszy drewniany z dwunastego wieku już nie istnieje. 
Ten obecny pochodzi z wieku czternastego. Najstarszą jego część stanowi kamienne prezbiterium datowane na około 1300 rok. Pierwotne wyposażenie świątyni w 1528 roku uległo zniszczeniu na skutek pożaru. W późniejszych wiekach kilkakrotnie dokonywano jego renowacji. Z historycznych ciekawostek warto napisać, że tutaj w 1903 roku brał ślub Wojciech Korfanty. Obecnie regularnie sprawowane są Msze Trydenckie. 

Świątynia jest przykładem stylu gotyckiego. Do kwadratowej wieży przylegają dwie kaplice - szesnastowieczna świętego Andrzeja i siedemnastowieczna Matki Boskiej Loretańskiej. Wewnątrz warto zwrócić uwagę na nieczęsto spotykane w Polsce sklepienie palmowe (nad nawą) i sklepienie sieciowe (nad prezbiterium). Dziewiętnastowieczne malowidła wykonane dzięki Stanisławowi Wyspiańskiemu i Antoniemu Tuchowi są rekonstrukcją wcześniejszych renesansowych, które uległy zniszczeniu.
Piękne są też ołtarze świętej Anny, Matki Boskiej i kaplica świętej Zofii.

foto: B.G.


środa, 21 czerwca 2017

KOŚCIÓŁ ŚW. ANDRZEJA APOSTOŁA W GILOWICACH

Gilowice znajdują się w powiecie żywieckim. Najpiękniejszym zabytkiem tej niewielkiej miejscowości jest drewniany kościół stojący na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego. Poświęcony w połowie szesnastego wieku stał pierwotnie w nieodległym Rychwałdzie, gdzie służył jako świątynia parafialna. Wieża powstała znacznie później w roku 1641. Kiedy pod koniec osiemnastego stulecia w Rychwałdzie powstał kościół murowany ten przeniesiono do Gilowic. 
Kościół jest orientowany, jednonawowy o konstrukcji zrębowej. Jego długość wynosi niecałe 15 metrów, a szerokość około 9 metrów. Dach kryty gontem z niewielką wieżyczką - sygnaturką. Wokół są typowe dla wielu drewnianych kościołów soboty. 
Wewnątrz zachwyca piękne barokowe i klasycystyczne wyposażenie i wystrój. Cennym zabytkiem jest czternastowieczna drewniana gotycka figurka Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

foto: własne

poniedziałek, 19 czerwca 2017

JULIAN TUWIM - KWIATY POLSKIE (fragment)

Chmury nad nami rozpal w łunę,
Uderz nam w serca złotym dzwonem,
Otwórz nam Polskę, jak piorunem
Otwierasz niebo zachmurzone.
Daj nam uprzątnąć dom ojczysty
Tak z naszych zgliszcz i ruin świętych
Jak z grzechów naszych, win przeklętych.
Niech będzie biedny, ale czysty
Nasz dom z cmentarza podźwignięty.
Ziemi, gdy z martwych się obudzi
I brzask wolności ją ozłoci,
Daj rządy mądrych, dobrych ludzi,
Mocnych w mądrości i dobroci.


A kiedy lud na nogi stanie,
Niechaj podniesie pięść żylastą:
Daj pracującym we władanie
Plon pracy ich we wsi i miastach,
Bankierstwo rozpędź - i spraw, Panie,
By pieniądz w pieniądz nie porastał.
Pysznych pokora niech uzbroi,
Pokornym gniewnej dumy przydaj,
Poucz nas, że pod słońcem Twoim
"Nie mas Greczyna ani Żyda".
Puszącym się, nadymającym
Strąć z głowy ich koronę głupią,
A warczącemu wielkorządcy
Na biurku postaw czaszkę trupią.

Piorunem ruń, gdy w imię sławy
Pyszałek chwyci broń do ręki,
Nie dopuść, żeby miecz nieprawy
Miał za rękojeść krzyż Twej męki.
Niech się wypełni dobra wola
Szlachetnych serc, co w klęsce wzrosły,
Przywróć nam chleb z polskiego pola,
Przywróć nam trumny z polskiej sosny.
Lecz nade wszystko - słowom naszym,
Zmienionym chytrze przez krętaczy,
Jedyność przywróć i prawdziwość:
Niech prawo zawsze prawo znaczy,
A sprawiedliwość - sprawiedliwość.

Niech więcej Twego brzmi imienia
W uczynkach ludzi niż w ich pieśni,
Głupcom odejmij dar marzenia,
A sny szlachetnych ucieleśnij.





SANKTUARIUM W CZERNEJ

Jest jednym z najbardziej znanych miejsc kultu religijnego w Małopolsce. Opiekę nad miejscem sprawują ojcowie karmelici, którzy przybyli tu do klasztoru ufundowanego w 1629 roku. Fundatorką była Agnieszka z Tęczyńskich Firlejowa - bogata wdowa. W 1644 roku w Czernej konsekrowano kościół świętego Eliasza.
Do początków dziewiętnastego wieku była tu pustelnia, gdzie wierni świeccy nie mieli możliwości wstępu. Później zaczął się tu szerzyć kult Rafała Kalinowskiego i Matki Boskiej Szkaplerznej. 
Klasztor znajduje się na niewielkim wzniesieniu (430 m.n.p.). Zachowało się kilka dawnych domków pustelniczych. Kościół jest wczesnobarokowy. Koronowany Obraz Matki Boskiej Szkaplerznej znajduje się w bocznym ołtarzu.
Wokół klasztoru rozciąga się leśny rezerwat przyrody Dolina Eliaszówki. 

Foto: B.G.

niedziela, 18 czerwca 2017

KOŚCIÓŁ ŚW. LEONARDA W LIPNICY MUROWANEJ






W małej Lipnicy, która liczy niecały 1000 osób ludności są aż trzy zabytkowe kościoły. Najpiękniejsza perełka to drewniany kościół cmentarny św. Leonarda. O jego niezwykłej wartości świadczy fakt wpisania na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Świątynia pochodzi prawdopodobnie z XV wieku, chociaż niektóre elementy mogą być znacznie starsze. W ścianie prezbiterium widnieje data 1203. Jest jednym z najcenniejszych drewnianych gotyckich kościołów w Polsce. Orientowany (ołtarz skierowany ku wschodowi) o konstrukcji zrębowej. Pierwotnie istniały tu trzy zabytkowe tryptyki. Ze względu na ochronę przed kradzieżami oryginały zostały umieszczone w muzeum w Tarnowie, a w Lipnickiej świątyni umieszczono ich kopie. Uwagę przyciągają też gotyckie rzeźby i cenne polichromie.
Znana jest heroiczna walka mieszkańców o ochronę kościoła w czasie powodzi w 1997 i 2010 roku.

Foto własne

czwartek, 8 czerwca 2017

ZŁOTA MYŚL NA DZŚ


SANKTUARIUM W MAKOWIE PODHALAŃSKIM


Sanktuarium Matki Bożej Opiekunki i Królowej Rodzin znajduje się w parafialnym późnoklasycystycznym kościele Przemienienia Pańskiego wybudowanym w XIX  wieku. Jest to czwarta wzniesiona w tym miejscu świątynia. Pierwsze dwie drewniane - p.w. św. Klemensa już nie istnieją, a z trzeciej pozostało prezbiterium i barokowa kaplica. Rozbudowa była konieczna ze względu na rosnący w tym miejscu kult i coraz liczniej przybywających ludzi.
W 1590 roku, a więc jeszcze w drewnianym kościele umieszczono bowiem malowany temperą na desce lipowej łaskami słynący obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem. Liczne cenne wota ofiarowane w podzięce za odebrane łaski były znakiem wielu wysłuchanych próśb. Najstarsze udokumentowane dary dziękczynne były składane już od połowy siedemnastego wieku. 
Kult Matki Boskiej z Makowa najbardziej zaczął się rozwijać od połowy XIX stulecia, kiedy ogłoszono dogmat o Niepokalanym Poczęciu Najświętszej Maryi Panny. Według wierzenia tutejszej ludności czczona w tutejszym obrazie Maryja ocaliła Maków przed zniszczeniami w czasie II wojny światowej. Znana jest też historia trzynastoletniej dziewczyny Ewy Walczakówny, która odzyskała wzrok po modlitwach wznoszonych do Matki Boskiej Makowskiej. 
Koronacja wizerunku odbyła się w 1979 roku.

foto: własne

środa, 7 czerwca 2017

DREWNIANY KOŚCIÓŁ ŚW. MICHAŁA W KATOWICACH











Ten mały kościółek, pięknie położony na terenie katowickiego Parku Kościuszki jest jednym z najcenniejszych i najczęściej odwiedzanych zabytków miasta. Liczy sobie już ponad 500 lat. Pierwotnie służył jako świątynia parafialna  w Syrynii niedaleko Wodzisławia Śląskiego. W roku 1938 został przeniesiony do Katowic, gdzie planowano utworzyć skansen. Wojna przerwała owe zamiary, skansen nigdy nie powstał, ale kościółek pozostał i przez kilkadziesiąt lat służył jako kościół filialny parafii św. Piotra i Pawła dla mieszkańców Brynowa (dzielnicy miasta), a od 1981 roku jako parafialny. Po wybudowaniu w pobliżu nowego kościoła nabożeństwa odbywają się tu tylko raz w tygodniu w niedziele, gromadząc sporo ludzi często z odległych miast.
Kościół jest jednonawowy o konstrukcji wieńcowej z małą kruchtą, gontowym dachem i charakterystycznymi dla wielu tego typu budowli sobotami (małymi podcieniami umożliwiającymi schronienie w czasie deszczu).
W wyposażeniu kościoła znajdziemy cenną szesnastowieczną rzeźbę Matki Boskiej z dzieciątkiem, piętnastowieczna kamienna kropielnica, a także dwustuletnia zabytkowa drewniana  skrzynia z okuciami.
W centralnym miejscu prezbiterium wisi kopia krzyża z San Damiano. 
Obok jako osobna budowla stoi drewniana dzwonnica z końca siedemnastego wieku. Kościółek otoczony jest drewnianym zabytkowym ogrodzeniem, jest też kilka zabytkowych nagrobków.

foto: Monika Gontarz


KOŚCIÓŁ GARNIZONOWY W KATOWICACH



Stoi w centrum miasta przy ulicy Marii Skłodowskiej - Curie. Nosi imię świętego Kazimierza Królewicza. Wybudowany w latach trzydziestych XX wieku jest przykładem architektury modernistycznej, jak większość budynków zabytkowej części Katowic.  Autorem projektu był Leon Dietz Army. Wyposażenie wnętrza (z założenia proste) jest charakterystyczne dla stylu art deco. Co ciekawe kościół garnizonowy w Katowicach był pierwszym w Polsce wybudowanym właśnie w tym stylu.
Kamień węgielny pod budowę świątyni został w roku 1930, dokonał tego pierwszy biskup polowy W.P. Stanisław Gall. Poświęcenie kościoła nastąpiło już w roku 1931, a konsekracja w 1933. 
Kościół ma niespełna 9 000 metrów kwadratowych powierzchni. Nawa główna ma 17 metrów wysokości, a wieża wznosi się na wysokość 40 metrów.
foto: B.G.

czwartek, 1 czerwca 2017

SANKTUARIUM W KATOWICACH - BOGUCICACH





Neogotycka trójnawowa bazylika św. Szczepana i Matki Boskiej Boguckiej powstała pod koniec XIX wieku z inicjatywy ks. Ludwika Skowronka, chociaż istnienie parafii, a także innego drewnianego kościoła w tym miejscu datuje się na piętnasty wiek.
Z daleka widoczna jest wysoka, strzelista wieża górująca nad sąsiednią zabudową. Wewnątrz uwagę przykuwają piękne boczne ołtarze i witraże.
Jednakże głównym celem wielu osób przybywających o Bogucic jest piętnastowieczny obraz Matki Boskiej z Dzieciątkiem malowany na lipowej desce. Nazwisko jego twórcy jest nieznane. Obraz został koronowany papieskimi koronami w 2000 roku. Poświęcone one zostały podczas pielgrzymki papieża Jana Pawła II do Polski w Gliwicach w roku 1999.
Foto: własne i B.G.